Report problems or contribute information

 
1 Introduction 2 Message details 3 Upload file 4 Submitted

Help and advice for Cynnwrf Canrif : Agweddau Ar Ddiwylliant Gwern.

If you have found a problem on this page then please report it on the following form. We will then do our best to fix it. If you are wanting advice then the best place to ask is on the area's specific email lists. All the information that we have is in the web pages, so please do not ask us to supply something that is not there. We are not able to offer a research service.

If you wish to report a problem, or contribute information, then do use the following form to tell us about it.

We are in the process of upgrading the site to implement a content management system.

Cynnwrf Canrif : Agweddau Ar Ddiwylliant Gwern.

By Huw Walters.

Published by Cyhoeddiadau Barddas, Abertawe, 2004

Here is a Review of the book.

"Y bedwaredd ganrif ar bymtheg sydd dan sylw yma, canrif y bu'n ffasiynol meddwl amdani fel un lwydaidd a diflas, rhyw ddydd Sul diddiwedd o ganrif, a phob sychedig un yn yfed dwr, dwr, dwr. Nid felly. Meddai'r awdur ar ddiwedd ei bennod ar Bontypridd a'r Cylch, sy'n gyforiog o gymeriadau a digwyddiadau llachar, 'Y mae'r cyfan yn brawf diymwad nad oedd Cymru'r bedwaredd ganrif ar bymtheg yn wlad mor ddi-liw ac anniddorol ag a dybir yn gyffredin.' Amen i hynny, ac y mae gweddill y gyfrol yn brawf o'r un peth.

Casgliad o erthyglau wedi eu cywain ynghyd o wahanol gyhoeddiadau sydd yma, a chymwynas werthfawr â phawb nad yw'r rheini'n hygyrch iddynt oedd eu gosod fel hyn rhwng dau glawr. Amhosibl mewn adolygiad byr fyddai gwneud cyfiawnder â'r cynnwys. O Sherlyn Benchwiban, anterliwt cynnar (fe deflir ambell gip yn ôl dros ysgwydd y bedwaredd ganrif ar bymtheg weithiau) hyd at y bennod orlawn o ddeunydd newydd am Amanwy a'i ryddiaith gaboledig, down ar draws llu o gymeriadau, nad yw eu henwau efallai, lawer ohonynt, yn gyfarwydd, ond a fyddai'n 'fawr ac ardderchog' yn ein chwedl, ys dywed Waldo, pe baem yn genedl. Dyna'r hen weinidog garw a phenstiff, Phylip Griffiths yr Allt-wen, a aeth i gwrdd â'r gelyn medd-dod ar dudalennau'r Diwygiwr, gan lwyddo i 'ddryllio caerau Bacchus' a sobri ardal gyfan. William Morris wedyn, arloeswr anghofiedig ym myd addysg yn ystod y ganrif, un a fu'n cynorthwyo i gasglu tystiolaeth ar gyfer y Llyfrau Gleision drwgenwog, ac un a gafodd ei alw'n 'llwfryn difoesau' am ei drafferth gan David Rees, golygydd Y Diwygiwr. Pennod gyfoethog yw ' Y Gwladgarwr a'i Ohebwyr', lle ceir hynt a helynt un o brif newyddiaduron Cymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a detholiad o ddyfyniadau swmpus o rai o'i erthyglau, heb sôn am ei lythyrau difyr, yn enwedig y rhai gan ymfudwyr i America a mannau eraill.

Coron y gyfrol i mi yw'r bennod y cyfeiriwyd ati eisoes am Bontypridd a'r Cylch, gwrthwenwyn perffaith i unrhyw un sy'n dal i goleddu syniadau henffasiwn am y ganrif ryfeddol hon. Darllener am Dr William Price, Myfyr Morganwg a Morien, dynion galluog bob un, ond wedi mopio'n llwyr ar dderwyddiaeth, ac yn cyflawni pob math o gampau lliwgar yn ei henw. A thri yn unig o'r ogoneddus dyrfa a fu'n troi o gwmpas y Maen Chwyf ar Gomin Pontypridd yw'r rhain!

Y mae troi tudalennau'r gyfrol hon fel mynd ar daith gyfareddol o dan arweiniad tywysydd sy'n gwbl gyfarwydd â'i diriogaeth. Mynnwch ei cherdded! "

Tegwyn Jones

 

 

 (12 Nov 2004 - Gareth Hicks)